Stanisław Michałowski
Stanisław Michałowski / Źródło: Litery : magazyn społeczno-kulturalny Wybrzeża, 1969, nr 1.
Stanisław Michałowski
ur. 20 maja 1915 w Wilnie, zm. 30 lipca 1980 w Gdańsku
Artysta malarz, pedagog. Założył rodzinę tuż po uzyskaniu pełnoletniości, już w 1933 r. urodziła się jego córka. Podczas Kampanii Wrześniowej zaginęli bez wieści dwaj bracia artysty. On sam studiował w latach 1940-1945 na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego – noszącym już wówczas nazwę Państwowej Akademii Sztuk Pięknych (Государственная Академия Художеств) – w Wilnie u profesorów Tymona Niesiołowskiego, Bronisława Jamontta, Antona Gudaitisa i Kazimierza Kwiatkowskiego. Równolegle pracował w Dyrekcji Kolei Państwowych w Wilnie (1939-1941). Po wkroczeniu Niemców skierowany został do pracy przymusowej w Heeres-Kraftfahrpark w Wilnie (1943-1944). W ostatnim okresie wojny pracował w Koedukacyjnym Gimnazjum Polskim w Nowej Wilejce pod Wilnem (1944-1945).
Na Wybrzeże trafił w 1945 r. Zatrudnienie znalazł najpierw w Państwowym Gimnazjum Żeńskim w Gdyni (1945-1946). W 1947 roku pracował jako kierownik pracowni fotograficznej w PWSSP, mieszczącej się wówczas jeszcze w Sopocie. Następnie został zatrudniony w Państwowym Ognisku Kultury Plastycznej w Słupsku (1948-1949). W latach 1950-1955 był zatrudniony w gdańskiej PWSSP, początkowo jako adiunkt, a od 1951 r. jako zastępca profesora. W latach 1950/1951 i 1951/1952 prowadził pracownię malarstwa i rysunku dla II roku na Wydziale Malarstwa, a w kolejnych latach 1952-1955 – pracownię rysunku wieczornego dla IV roku (wspólną dla wszystkich wydziałów). Obok malarstwa i działalności pedagogicznej uprawiał też publicystykę, szczególnie w I połowie lat 50-tych, kiedy to recenzował wystawy, często wspólnie z prof. Władysławem Lamem. W późniejszych latach całkowicie poświęcił się twórczości artystycznej. W 1958 r. odbył krótką podróż do Paryża.
Uprawiał głównie malarstwo pejzażowe, choć tworzył też kompozycje i martwe natury. Najczęściej łączy się jego nazwisko z nowoczesnymi wedutami miejskimi. Znaczące miejsce w jego dorobku zajmują też tematy związane z morzem i portami. Formy przedstawionych obiektów upraszczał, sprowadzając do podstawowych brył geometrycznych i kształtował za pomocą wyraźnie zdefiniowanych plam jednolitych barw. Kolorystyka jego prac, początkowo inspirowana dorobkiem koloryzmu, stopniowo zredukowana została do gamy szarości z czernią i bielą, niekiedy uzupełnionych tonami szaroniebieskimi lub rdzawoczerwonymi. O ekspresji jego obrazów w dużym stopniu decydowała faktura ich powierzchni, tworzona poprzez nakładanie warstw gęstej farby. Materia malarska jest w dojrzałych pracach artysty mięsista, farba gęsta, grudkowata, niekiedy tworząca niemal reliefowe efekty.
Obrazy Stanisława Michałowskiego znajdują się w zbiorach: Muzeów Narodowych w Warszawie, Szczecinie, Gdańsku, Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, Muzeum w Koszalinie i innych zbiorach publicznych.
Wystawiał od 1932 r.
Wystawy
Wystawy indywidualne
w kraju:
- 1936 – Krzemieniec
- 1955 – Malbork
- 1966 – Sopot
- 1968 – Olsztyn
- 1972 – Gdańsk
Wystawy zbiorowe
w kraju:
- 1932 – Wystawa Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków, Wilno
- 1946 – I Okręgowa Wystawa ZPAP, Politechnika Gdańska, Gdańsk
- 1947 – Wystawa malarstwa Gdańskiego Oddziału ZPAP, Politechnika Gdańska, Gdańsk
- 1948 – Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław
- 1948 – Salon Malarstwa, Rzeźby, Rysunku i Grafiki ZZPAP Okręgu Gdańskiego (w ramach Wystawy Sztuk Plastycznych uznawanej za pierwszą imprezę z cyklu Festiwali Sztuk Plastycznych – dalej: FSP), Sopot
- 1949 – I Ogólnopolska Wystawa Portretów Przodowników Pracy, Zachęta, Warszawa
- 1949 – Ogólnopolska Wystawa Malarstwa Współczesnego (w ramach II FSP), Sopot
- 1949 – Współczesna Polska Wystawa Marynistyczna (w ramach II FSP), Sopot
- 1950 – I Ogólnopolska Wystawa Plastyki (w ramach III FSP), Muzeum Narodowe, Warszawa
- 1951-1952 – II Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Zachęta, Warszawa
- 1952-1953 – III Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Zachęta, Warszawa
- 1953 – VIII Doroczna Wystawa Okręgu Gdańskiego ZPAP (w ramach VI FSP)
- 1954 – IV Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Zachęta, Warszawa
- 1955 – Ogólnopolska Wystawa Młodej Plastyki „Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi”, Arsenał, Warszawa
- 1957 – I Ogólnopolska Wystawa Młodego Malarstwa i Rzeźby (w ramach X FSP), Sopot
- 1959 – „Wystawa 27 malarzy i rzeźbiarzy z Wybrzeża” (w ramach XII FSP), Sopot
- 1961 – „Polskie Dzieło Plastyczne w XV-lecie PRL – malarstwo”, Muzeum Narodowe, Warszawa
- 1961 – Jubileuszowy Salon Okręgu Gdańskiego ZPAP (w ramach XIV FSP), BWA, Sopot
- 1962 – Wystawa malarstwa (wraz z Z. Kałędkiewiczem, M. Kasprowiczem i K. Śramkiewiczem) w ramach XV Jubileuszowego FSP, Sopot
- 1963 – Ogólnopolska Wystawa „XX-lecie Ludowego Wojska Polskiego w twórczości plastycznej”, Zachęta, Warszawa (prezentowana również w ramach XVI FSP)
- 1963 – Salon Okręgu Gdańskiego ZPAP, Sopot
- 1963 – I Ogólnopolska Wystawa 30 Malarzy Realistów, Zachęta, Warszawa i Sopot
- 1964 – V Ogólnopolska Wystawa Marynistyczna, Zachęta, Warszawa (prezentowana również w ramach XVII FSP)
- 1965 – „20 lat PRL w twórczości plastycznej”, Zachęta, Warszawa
- 1966 – Wystawa środowiskowa „Trzy pokolenia”, Dwór Artusa, Gdańsk
- 1967 – Salon XX-lecia Okręgu Gdańskiego ZPAP: Malarstwo, rzeźba, grafika (w ramach XX FSP), BWA, Sopot
- 1968 – Ogólnopolska Wystawa „25-lecie Ludowego Wojska Polskiego w twórczości plastycznej”, Zachęta, Warszawa
- 1970 – VIII Wystawa Prac Grupy Realistów, Zachęta, Warszawa
- 1970 – „Malarstwo w Polsce Ludowej”, Muzeum Narodowe, Warszawa
- 1971 – „Trzy pokolenia. ABC malarstwa Wybrzeża”, organizatorzy: Wojewódzki Dom Kultury, Muzeum Pomorskie, TPS, ZPAP – Gdańsk
- 1972 – „25 lat Malarstwa Wybrzeża Gdańskiego w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej” (w ramach XXV FSP), BWA, Sopot
- 1974 – „Postawy twórcze” – wystawa malarstwa zorganizowana przez ZO ZPAP i GTPS, Sień Gdańska, Gdańsk
- 1974 – „Port Północny w sztuce”, Muzeum Narodowe, Oddział Pałac Opatów, Gdańsk
- 1976 – „Postawy twórcze w środowisku gdańskim. Malarstwo, rzeźba, grafika”, Zachęta, Warszawa
- 1978 – „Morze w malarstwie polskim XVII-XX w.”, Muzeum Narodowe, Gdańsk
za granicą:
- NRD, ZSRR, Włochy, Węgry, Indie, Szwecja, Czechosłowacja, Wielka Brytania, Bułgaria, Jugosławia, Francja, Norwegia
Nagrody i odznaczenia
- 1946 – Nagroda na I Okręgowej Wystawie ZPAP, Politechnika Gdańska, Gdańsk
- 1949 – II nagroda w Ogólnopolskim Konkursie na Portret Przodownika Pracy, Warszawa
- 1950 – III nagroda w dziale malarstwa za obraz „Zwózka buraków” na I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, Muzeum Narodowe, Warszawa
- 1950 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
- 1951-1952 – Wyróżnienie zespołowe (zespół w składzie: Z. Lipińska, K. Łada-Studnicka, S. Michałowski, R. Pietkiewicz, M. Rostkowska, U. Ruhnke, J. Studnicki, K. Śramkiewicz, J. Wnukowa) na II Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, Zachęta, Warszawa
- 1955 – Wyróżnienie na Ogólnopolskiej Wystawie Młodej Plastyki „Przeciw wojnie, przeciw faszyzmowi”, Arsenał, Warszawa
- 1963 – Nagroda Ministra Obrony Narodowej
- 1965 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
- 1967 – Nagroda Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku
- 1968 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki
- 1968 – Nagroda Ministra Obrony Narodowej
- 1971 – Nagroda Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku za całokształt twórczości
- 1978 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
- Na domu przy ul. Podwale Staromiejskie 89 w Gdańsku, gdzie mieszkał i pracował w latach 1957-1980, znajduje się poświęcona mu tablica pamiątkowa.
Źródła
Archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.
Sprawozdanie z działalności Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki w latach 1970-1972.
Sprawozdanie z działalności GTPS w latach 1973-1978.
Małgorzata Dorna, Miasto widziane przez medium sztuki – propozycja interpretacji przestrzeni urbanistycznej na przykładzie Gdańska, „Biuletyn Edukacji Medialnej”, 1/2018, ss. 72-85 – https://www.kul.pl/files/819/1_2018/bem_1_2018_kultura_jezyk_a_media_5_dorna.pdf – dostęp: 12.11.2024.
Liliana Giełdon, Monika Jankiewicz-Brzostowska, Katalog zbiorów malarstwa i rysunku Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku, Centralne Muzeum Morskie w Gdańsku, Gdańsk 2010.
Monika Jankiewicz-Brzostowska, Michałowski Stanisław, profesor Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych [w:] Gedanopedia - https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MICHA%C5%81OWSKI_STANIS%C5%81AW,_profesor_Wy%C5%BCszej_Szko%C5%82y_Sztuk_Plastycznych – dostęp: 22.11.2024.
Marian Kałuski, Polskie Wilno 1919-1939: Sztuka [w:] „Kworum – Polsko-Polonijna gazeta Internetowa”, 10.11.2024 - https://www.kworum.com.pl/art10416,polskie_wilno_1919_1939_sztuka.html – dostęp: 10.11.2024.
Małgorzata Paszylka, Stanisław Michałowski [w:] Słownik Biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, red. S. Gierszewski, t. III L-P, red. Z. Nowak, Gdańsk 1997, s. 204.
„Przekrój” – https://przekroj.pl/archiwum/artykuly/4385 – dostęp: 16.11.2024.
Krystyna Przybytko-Fabijańska, 25 lat Festiwalu Sztuk Plastycznych w Sopocie, Sopot 1972.
Sztuka marynistyczna. Malarstwo, rysunek, rzeźba. Katalog zbiorów zgromadzonych w latach 1960-1979, oprac. E. M. Różańska, Ossolineum, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź, 1986.
Ignacy Witz, Plastycy Wybrzeża, Gdańsk 1969.
Józefa Wnukowa (red.), Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych w Gdańsku 1945-1965, Gdańsk 1965.
Wydział malarstwa i grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, Gdańsk 2007.
Oprac. Monika Jankiewicz-Brzostowska