Książka Style, formy, strategie. Zapisane w pamięci dr Zofii Tomczyk-Watrak jest realizacją mojego projektu badawczego, którego założeniem było przyjrzenie się gdańskiej ASP z perspektywy indywidualnej twórczości artystów tworzących jej historię. Uczelnia, obchodząca właśnie jubileusz 80-lecia, nie ma publikacji obejmującej tak szeroki horyzont czasowy zamknięty w poszczególnych dziełach – od kolorystycznej ewolucji poprzez rewolucję intermedialną, aż po science art. Interesowały mnie pytania – czy w procesie historycznych przemian istnieje w twórczości gdańskich artystów coś, co jest szczególnym wyróżnikiem ASP? Czy istnieje coś, co nadaje jej cechy szczególne, różniące ją od innych środowisk? Co jest lokalne, co poza ramy lokalności wychodzi, a co można uznać za uniwersalne? Bogaty materiał badawczy był w zasięgu ręki. Wystarczyło sięgnąć po wieloletnią działalność krytyczną dr Tomczyk-Watrak rozproszoną w katalogach wystaw, „Roczniku Sopockim”, „Autografie” i „Słowie”, a także licznych albumach poświęconych naszym profesorom, wydawanych przez uczelnię. Moją ideą było zebranie tych tekstów w jednej książce, której stworzenia projektu graficznego się podjąłem. Przekonałem autorkę do koncepcji publikacji, sumującej jej dotychczasowy dorobek. Reszta – wybór tekstów, redakcja, niezbędne uzupełnienia – stały się jej udziałem. Realizacja projektu badawczego połączona została z założeniami projektowymi książki poddanymi ścisłemu reżimowi wewnętrznej konstrukcji, której głównym celem jest czytelność i łatwość nawigacji po zawartości książki.

Powstała wyjątkowa publikacja, której wyróżnikiem jest przede wszystkim sposób uprawianej przez autorkę, rzadkiej już, krytyki artystycznej. Dr Tomczyk-Watrak nie zamyka się w wąskiej specjalizacji, które to zamknięcie wydaje się znakiem obecnych czasów. Jej wiedza obejmuje specyfikę różnych dyscyplin – malarstwa, rzeźby, grafiki, intermediów, różnego rodzaju art activities. Autorka nie ogranicza się też do jednej uniwersalnej metody badawczej. Łączy formalistyczne narzędzia opisu z semantycznymi, społecznymi, biograficznymi czy psychologicznymi. Nie unika też tonów publicystycznych, a nawet ocen politycznych, jeśli uznaje to za konieczne. Środki opisu wyznacza każdorazowo praktyka artystyczna, a jej zmienność decyduje o zmianie metody. Pozwala jej na to nie tylko wiedza i wykształcenie, ale także bliskie relacje z artystami, budowane niemal przez pół wieku.

Początkiem jej zainteresowania sztuką były studenckie teatry awangardowe, zwłaszcza te tworzone przez plastyków. Teatrologiczne rodowody, strukturalna szkoła, którą przeszła pod okiem prof. Edwarda Balcerzana, pisząc pod jego kierunkiem doktorat Znak plastyczny w teatrze Józefa Szajny, dały jej wyjątkową zdolność swobodnego poruszania się w interdyscyplinarnych przestrzeniach, czego dowodem są jej publikacje.

Wiedza dr Zofii Tomczyk-Watrak, jej doświadczenie oraz analityczny umysł stanowiły i nadal stanowią zaplecze intelektualne dla dziesiątek artystów i artystek tworzących na Pomorzu. Sądzę, że nie będzie przesadą stwierdzenie, że wielu z twórców nigdy nie zaistniałoby w świadomości społecznej bez analizy ich twórczości dokonanej, opisanej i opublikowanej przez dr Zofię Tomczyk-Watrak.

Wydawnictwo Style, formy, strategie. Zapisane w pamięci jest nie tylko doskonałym źródłem wiedzy dla studentów, absolwentów oraz pracowników naszej alma mater, ale i jednym z kamieni węgielnych akademickiego gmachu, wyznaczającego azymut zrozumienia wyjątkowości naszego środowiska w aspekcie źródeł historycznych oraz współczesnych kontekstów kulturowo-cywilizacyjnych. Krytyka artystyczna bowiem jako wartość kultury, ma wielki potencjał, nie tylko pomagając w analizie formalnej i interpretacji sztuki, ale także stając się żywym dialogiem społecznym, który prowadzi do spotkania innych jednostek, jak i współczesnych problemów kulturowych. Dobrze przedstawiona krytyka, a taką prezentuje Zofia Tomczyk-Watrak, nie tylko wartościuje prace, ale także wytycza kierunki rozwoju sztuki, umożliwia spojrzenie na współczesny świat i tworzenie bardziej świadomego, otwartego i wolnego społeczeństwa.

Sławomir Witkowski

Autorka tekstów
Zofia Tomczyk-Watrak

Projekt graficzny oraz DTP
Sławomir Witkowski

Korekta
Aleksandra Piechnik

Wydawnictwo recenzowane przez:
Profesor Andrzej P. Bator (ASP Wrocław)
Profesor Tomasz Bogusławski (ASP Gdańsk)

Autorzy zdjęć i reprodukcji prac
Roman Goetel: 1, 60 | Archiwum rodziny Rajmunda Pietkiewcza: 3, 4, 5, 6 | Archiwum Muzeum Narodowego w Gdańsku 7, 8, 9, 12 | Jacek Zdybel: 10, 11, 13, 14, 20, 21, 22, 23, 31, 32, 62, 63, 64, 96 | Tomasz Bogusławski: 15 | Archiwum rodziny Adama Harasa: 16, 17 | Jerzy Ostrogórski: 18, 19 | Iwo Olszewski: 24 | Jerzy Bartkowski: 25, 26 | Jarosław Bauć: 27 | Archiwum rodziny Marka Modela: 28 | Dominik Kulaszewicz: 29 | Piotr Józefowicz: 30 | Domena publiczna: 33, 34, 35, 36, 57, 58 | Cezary Paszkowski: 37 | Alina Jackiewicz-Kaczmarek: 38 | Czesław Tumielewicz: 39 | Katarzyna Łukasik: 40 | Zbigniew Gorlak: 41, 49 | Łukasz Butowski: 42 | Archiwum Janusza Akermanna: 43 | Jerzy Hajdul: 44 | Archiwum rodziny Jerzego Krechowicza: 45, 46 | Jacek Staniszewski: 47, 48 | Sławomir Witkowski: 50, 51, 54 | Grzegorz Nosorowski: 52, 53 | Archiwum rodziny Stanisława Horno-Popławskiego: 55, 56 | Wojsław Brydak: 59, 78 | Zygmunt Szymoniak: 61 | Dariusz Sitek: 65, 77, 79 | Vahram Mkhitaryan: 66 | Archiwum Mariusza Kulpy: 67 | Michał Ostrogórski: 68, 69, 70 | Witold Węgrzyn: 71, 72 | Pola Gąsiorek: 74, 75 | Wojciech Sęczawa: 76 | Małgorzata Wiśniewska: 80 | Archiwum Zdzisława Pidka: 81 | Magdalena Matysiak: 82, 83 | Marek Elsner: 84 | Archiwum ASP w Gdańsku: 85 | Archiwum Piotra Wyrzykowskiego: 86 | Tamara Wyrzykowska: 87 | Wojtek Zamiara: 88 | Robert Kaja: 89 | Archiwum Grzegorza Klamana: 90, 91, 92, 93, 94, 95

Gdańsk 2025

ISBN 978-83-67720-18-2

© Zofia Tomczyk-Watrak
© Sławomir Witkowski

Publikacja finansowana z funduszu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach badań naukowych prof. Sławomira Witkowskiego na Wydziale Grafiki ASP w Gdańsku.
Zrealizowano przy pomocy finansowej Województwa Pomorskiego.
Wsparcie finansowe Wydziału Malarstwa oraz Wydziału Rzeźby i Intermediów Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.