Malarz, grafik, ilustrator, rzeźbiarz i scenograf. Od 1931 r. uczęszczał do Gimnazjum i Liceum Matematyczno-Fizycznym im. Stanisława Żółkiewskiego we Lwowie. Równolegle uczył się rysunku pod kierunkiem Tomasza Kubali, a następnie w wieczorowym studium rysunku i podejmował próby rzeźbiarskie w pracowni Janiny Reichert-Tothowej. Studia rozpoczął w 1939 r. na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej pod kierunkiem prof. Władysława Lama. Równocześnie studiował malarstwo i rysunek w pracowniach prywatnych. Po wkroczeniu Niemców do Lwowa zapisał się do niemieckiej szkoły politechnicznej, gdzie kontynuował studia (uzupełniane nauką na tajnych kompletach) i uzyskał absolutorium w marcu 1944 r.[1] Wywieziony miesiąc później na roboty przymusowe do Austrii, trafił stamtąd do Jugosławii. Pracował jako architekt w firmach jugosłowiańskich i włoskich. Po przejściu na stronę partyzantów Tito pełnił służbę w ich szeregach. Do kraju wrócił we wrześniu 1945 r. i podjął studia w krakowskiej ASP, w pracowni prof. Eugeniusza Eibischa. W czasie wojny stracił ojca Teofila, który był fabrykantem we Lwowie i został zamordowany przez NKWD w 1940 r. oraz przyrodniego brata Mariana, który został rozstrzelany przez Niemców za sabotaż.

Od 21 listopada 1945 r. został starszym asystentem prof. W. Lama na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej w katedrze Rysunków Odręcznych. W marcu 1946 r. otrzymał dyplom inżyniera architekta, magistra nauk technicznych. Pracował na Politechnice do roku 1950, prowadząc wykłady z historii sztuki.

Od września 1947 do 1951 r. był związany z PWSSP w Gdańsku z siedzibą Sopocie. (obecnie ASP w Gdańsku). Prowadził ćwiczenia z kompozycji płaskiej i przestrzennej oraz rysunek dla studentów I roku. Jego droga zawodowa w tym czasie odzwierciedla przekształcenia organizacyjne, jakie przechodziła uczelnia. Od 1 września 1947 do 31 sierpnia 1948 r. był starszym asystentem[2] w Pracowni kompozycji płaskiej i przestrzennej na Wydziale Malarstwa i Architektury[3], natomiast od 1 września 1948 do 31 sierpnia 1949 r. – adiunktem w Pracowni projektowania brył i płaszczyzn na Wydziale Malarstwa i Architektury. Od 1 września 1949 do 31 sierpnia 1950 r. był adiunktem w Pracowni kompozycji płaskiej i przestrzennej I i II r. na Wydziale Malarstwa i Projektowania Dekoracyjnego. Od stycznia 1950 r. prowadził Zakład grafiki na Wydziale Malarstwa i Projektowania Dekoracyjnego. Od 1 września 1950 do 31 stycznia 1951 r. pełnił funkcję Dziekana Studium Ogólnego i zastępcy profesora na Wydziale Studium Ogólne, Katedra Rysunku, prowadził też rysunek poranny dla studentów I roku i zasady kształtowania form użytkowych dla studentów Wydziału Architektury Wnętrz[4].

Po przeprowadzce do Warszawy w 1951 r. podjął pracę w tamtejszej ASP, w której początkowo prowadził zajęcia z zakresu plastyki widowiskowej, a od września 1951 r., jako zastępca profesora, prowadził Katedrę Architektury Okolicznościowej na Wydziale Architektury Wnętrz. W 1953 r. został zastępcą profesora malarstwa i rysunku na Wydziale Grafiki. Na przełomie lat 1953 i 1954 odbył w towarzystwie pisarza Wojciecha Żukrowskiego podróż do Chin i ogarniętego wojną Wietnamu. Owocem tej podróży były rysunki i akwarele prezentowane w kolejnych latach m.in. na XXVII Biennale w Wenecji. 7 stycznia 1955 r. Rada Wydziału Malarstwa przyznała mu dyplom ASP w Warszawie. Pod koniec tegoż roku uzyskał tytuł docenta, a w roku 1958 został mianowany profesorem nadzwyczajnym. Od 1961 r. kierował Katedrą Zespołową Malarstwa Ściennego na Wydziale Malarstwa, a w l. 1964-1968 Katedrą Problemów Malarstwa w Architekturze na Wydziale Malarstwa i Grafiki. Odwołany z tego stanowiska w związku z reorganizacją struktur uczelni, stanowisko kierownicze objął ponownie w 1971 r. w Katedrze Malarstwa i Rysunku dla II roku na Wydziale Malarstwa. Kilkakrotnie był dziekanem Wydziału Malarstwa warszawskiej Akademii; po raz pierwszy w 1954 r., a następnie w latach 1957-1960 i w 1962 r. W l. 1965-1966 dodatkowo prowadził Katedrę Malarstwa w Hochschule für Bildende Kunste (Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych) w Hamburgu.

Należał do ZPAP oraz do Związku Nauczycielstwa Polskiego.

W malarstwie Aleksander Kobzdej początkowo nawiązywał do postimpresjonizmu, a w latach 40. XX w. – koloryzmu, panującego zarówno w krakowskiej ASP, jak i w szkole sopockiej. Jednakże formy w jego malarstwie miały syntetyczny, zdyscyplinowany charakter kojarzący się z kubizmem i ekspresjonizmem. W pierwszej połowie lat 50. należał do wiodących twórców socrealizmu. W tym czasie powstał obraz Podaj cegłę (1950) do dziś uznawany za symbol tego nurtu. W latach 50. tworzył też rysunkowe cykle reportażowych notatek z podróży odbytych wraz z pisarzem Wojciechem Żukrowskim do Chin i Wietnamu (za te ostatnie otrzymał Nagrodę Państwową w 1955). Ostateczne zerwanie z socrealizmem nastąpiło w 1955 r. w cyklu obrazów „Gęstwiny”. W rezultacie prowadzonych w późniejszych latach poszukiwań artystycznych w końcu lat 60. Kobzdej tworzył obrazy reliefowe, co ostatecznie doprowadziło do stworzenia cyklu obiektów malarsko-rzeźbiarskich, formowanych z plastycznej masy na metalowej siatce, zwanych „Hors Cadre” (bez ram, 1969-1972). Malował także serie obrazów przeznaczonych do konkretnych wnętrz (Baby gołuchowskie – do zamku w Gołuchowie), tworzył również scenografie, plakaty i ilustracje książkowe.

Jego prace znajdują się w zbiorach muzeów narodowych w Polsce, a także w kolekcjach publicznych w USA, Szwecji i Niemczech oraz w wielu kolekcjach prywatnych w kraju i za granicą.

WYSTAWY (wybór)

indywidualne

w kraju:

• 1954 – „Chiny i Wietnam w rysunkach Aleksandra Kobzdeja”, Zachęta, Warszawa
• 1954 – Warszawa i inne większe miasta w Polsce
• 1961 – „Aleksander Kobzdej’, Galeria Krzywe Koło, Warszawa
• 1962 – „Aleksander Kobzdej”, Pałac Sztuki TPSP, Kraków
• 1963 – Warszawa
• 1968 – Warszawa
• 1969 – „Aleksander Kobzdej”, Muzeum Narodowe, Poznań
• 1969 – „Aleksander Kobzdej, malarstwo”, Zachęta, Warszawa
• 1971 – Wystawa malarstwa, BWA, Kamień Pomorski
• 1972 – „Aleksander Kobzdej”, Muzeum Narodowe, Szczecin

za granicą:

• 1953 – „Wystawa rysunków z Chin”, Akademia Sztuk Pięknych, Pekin (Chiny)
• 1955 – „Wystawa rysunków Aleksandra Kobzdeja z Chin i Wietnamu”, Polski Ośrodek Informacyjny, Budapeszt (Węgry)
• 1960 – „Aleksander Kobzdej, Prix de la Biennale de São Paulo 1959”, Galerie de l’Ancienne-Comédie, Paryż, (Francja)
• 1960 – „Aleksander Kobzdej”, galeria French and Company, Nowy Jork (USA)
• 1960 – „Aleksander Kobzdej”, Gres Gallery, Waszyngton, Philadelphia (USA)
• 1960 – „Aleksander Kobzdej”, Palacio de Bellas Artes, Mexico City (Meksyk); Genewa (Szwajcaria)
• 1961 – „Aleksander Kobzdej”, Gres Gallery, Chicago (USA)
• 1965 – „Prof. Aleksander Kobzdej”, Kunstverein, Fryburg (RFN)
• 1965 – „Eftrerärs udstillingen”, Charlottenborg, Kopenhaga (Dania)
• 1966 – „Aleksander Kobzdej”, Museum Folkwang, Essen (RFN)
• 1966 – „Kobzdej”, Galerie Gunar, Düsseldorf (RFN)
• 1971-„Aleksander Kobzdej, Ölbilder-Zeichnungen 1969-1971”, Rathaus Charlottenburg, Berlin Zachodni (RFN)

zbiorowe

w kraju:

• 1940 – debiut wystawienniczy – wystawa wraz z Meirem Stachlem i nieznanym z imienia twórcą nazwiskiem Proweler, Politechnika Lwowska, Lwów
• 1946 – I Wystawa Wiosenna Obrazów i Rzeźb Okręgu Gdańskiego ZPAP, Politechnika Gdańska, Gdańsk
• 1947 – II Ogólnopolski Salon Zimowy, TPSP, Kraków
• 1947 – II Doroczna Wystawa Malarstwa, Rzeźby i Grafiki, Pawilon Sztuki, Sopot
• 1948 – III Ogólnopolski Salon, Poznań
• 1948 – Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław
• 1948 – III Okręgowa wystawa malarstwa członków Gdańskiego Oddziału ZPAP, Gdańsk
• 1949 – IV Okręgowa wystawa malarstwa członków Gdańskiego Oddziału ZPAP, Gdańsk
• 1950 – I Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1950 – II Ogólnopolska Wystawa Portretów Przodowników Pracy i Racjonalizatorów, Zachęta, Warszawa
• 1951 – II Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Zachęta, Warszawa
• 1952 – III Ogólnopolska Wystawa Plastyki, Zachęta, Warszawa
• 1953 – Wystawa ZPAP Okręgu Warszawskiego, Zachęta, Warszawa
• 1958 – I Salon Marcowy, Zakopane
• 1959 – II Salon Marcowy, Zakopane
• 1959 – III Wystawa Sztuki Nowoczesnej, Zachęta, Warszawa
• 1959 – „Od Młodej Polski do naszych dni – rysunki i studia malarskie”, Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1960 – „Malarstwo polskie od połowy XVIII wieku do dnia dzisiejszego”, Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1964 – „Malarstwo XX-lecia PRL”, Muzeum im. L. Wyczółkowskiego, Bydgoszcz
• 1970 – „Wojna i pokój w twórczości plastycznej”, Muzeum Narodowe, Poznań
• 1970 – „Malarstwo w Polsce Ludowej”, Muzeum Narodowe, Warszawa
• 1971 – „25 lat malarstwa polskiego”, Muzeum Narodowe, Poznań

za granicą:

• 1951 – „Lengyel realista festömüvészet”, Fövàrosi Képtàr, Budapeszt (Węgry)
• 1952 – „Wystawa polskiej sztuki współczesnej”, Moskwa (ZSRR)
• 1954 – XXVII Międzynarodowe Biennale w Wenecji (Włochy)
• 1954 – „III Mostra Internationale di Bianco e Nero” (III Międzynarodowa wystawa czerni i bieli), Lugano (Włochy)
• 1955 – „Wystawa malarstwa polskiego”, Kijów, Charków, Mińsk (ZSRR)
• 1956 – „Polish Art Exhibition” (Wystawa sztuki polskiej), Narodowa Akademia Sztuki, New Delhi, Kalkuta, Madras, Bombaj (Indie)
• 1956 – Argentyna
• 1958 – Chiny
• 1958 – „5 pittori polacci d’oggi” (5 współczesnych malarzy polskich), Galleria Il Milione, Mediolan; Bolonia; Galleria L’Attico, Rzym; Galleria d’Arte Minerwa, Neapol (Włochy)
• 1959 – „Art polonais” (Sztuka polska), Palais des Beaux-Arts, Bruksela (Belgia)
• 1959 – „Mostra di pittura polacca contemporanea” (Wystawa współczesnej sztuki polskiej), Wenecja (Włochy)
• 1959 – „Poolse schilderkunst van nu” (Współczesne malarstwo polskie), Stedelijk Museum, Amsterdam (Holandia), Frederiksberg Raadhus, Kopenhaga (Dania)
• 1959 – V Międzynarodowe Biennale, Muzeum Sztuki Współczesnej, São Paulo (Brazylia)
• 1959 – „Pologne: 50 ans de peinture” (Polska: 50 lat malarstwa), Musée d’Art et d’Histoire, Genewa (Szwajcaria)
• 1959 „An Exhibition of Works Acquired from the G. David Thompson Collection” (Wystawa prac pozyskanych z kolekcji G. Davida Thompsona), Carnegie Institute Museum of Modern Art, Pittsburgh (USA)
• 1959 – Kopenhaga (Dania)
• 1959 – Upsala (Szwecja)
• 1960 – Wystawa międzynarodowa w Galerie de l’Ancienne-Comédie, Paryż (Francja)
• 1960 – Wystawa sztuki polskiej, Waszyngton (USA)
• 1960 – Konsthall, Lund (Szwecja)
• 1961 – „Douze peintres polonais modernes” (Dwunastu współczesnych malarzy polskich), Musée National d'Art Moderne, Paryż (Francja)
• 1961 – „15 Polish Painters” (15 polskich malarzy), The Museum of Modern Art, Nowy Jork, (USA)
• 1961 – „The 1961 Pittsburgh International Exhibition of Contemporary Painting and Sculpture” (Międzynarodowa wystawa współczesnego malarstwa i rzeźby w Pittsburgu 1961), Carnegie Institute Museum of Modern Art, Pittsburgh (USA)
• 1962 -Toronto, Ottawa (Kanada)
• 1962 – „Polnische Malerei von Ausgang des 19 Jahrdhunderds bis zur Gegenwart” (Malarstwo polskie od końca XIX wieku do współczesności), Folkwang Museum, Essen (RFN) – 1963 prezentowana w Stuttgarcie, Bremie i Karlsruhe (RFN)
• 1963 – „Contemporary Polish Painters” (Współcześni malarze polscy), Gres Gallery, Chicago (USA)
• 1963 – „Kobzdej, Lebenstein, Tchórzewski, Ziemski”, Galerie Pauli, Lozanna (Szwajcaria)
• 1963 – Wystawa prac 15 polskich plastyków, Art Gallery, Toronto (Kanada)
• 1964 – „Documenta III”, Kassel (RFN)
• 1964 – „Profile IV, Polnische Kunst Heute” (Profile IV. Sztuka polska dziś), Städtische Kunstgalerie, Bochum; Kunstverein, Kassel (RFN)
• 1965 – „37 artistes polonais contemporains” (37 polskich artystów współczesnych), Musée de Tel Aviv (Izrael)
• 1965 – V Biennale Internazionale d’Arte Contemporanea, Palazzo dei Kursaal, San Marino (San Marino)
• 1965 – „Arte actual de Polonia” (Współczesna sztuka polska), Centro de artes Visuales y Departamento de Diseño Gráfico del Instituto Torcuato Di Tella, Buenos Aires, (Argentyna), Montevideo (Urugwaj)
• 1966 – „Arte actual de Polonia. Pintura, Tapiceria y Arte Gráfico” (Współczesna sztuka polska. Malarstwo, tkanina, grafika), Museo de Arte Moderno, Mexico City (Meksyk)
• 1966 – wystawa międzynarodowa, (RFN)
• 1967 – „Le peinture polonaise contemporaine” (Polskie malarstwo współczesne), Musée des Beaux-Arts, Nancy (Francja)
• 1967 – „Polské soudobé malirstvi” (Polskie malarstwo współczesne), Praga (Czechosłowacja)
• 1968 – „Six Painters from Poland” (Sześciu malarzy z Polski), Royal College of Art Galleries, Londyn (Wielka Brytania)
• 1968 – „18 Pictori din Varsovia” (18 malarzy z Warszawy), Sala Galerillor de Artá, Bukareszt, (Rumunia)

Projekty architektoniczne

• 1956-1959 – projekt gmachu Ambasady Chin w Warszawie – wraz z prof. Romualdem Guttem i prof. Tadeuszem Zielińskim.

Nagrody i wyróżnienia

• 1946 – Nagroda przyznana za pejzaż przez jedną z firm i spółdzielni na I Wystawie Wiosennej Obrazów i Rzeźb Okręgu Gdańskiego ZPAP, Politechnika Gdańska, Gdańsk
• 1948 – III nagroda zespołowa w konkursie na pomnik Adama Mickiewicza w Poznaniu, wraz z Adamem Smolaną i Tadeuszem Łodzianą
• 1949 – dwie III nagrody zespołowe w konkursie na Pomnik Braterstwa w Gdyni, wraz z Adamem Smolaną i Tadeuszem Łodzianą
• 1949 – wyróżnienie w konkursie na Pomnik Wdzięczności w Bydgoszczy
• 1950 – III nagroda w dziale malarstwa na I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, Muzeum Narodowe, Warszawa, za obraz Podaj cegłę
• 1951 – III nagroda w dziale malarstwa na II Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, Zachęta, Warszawa, za obraz Przed pochodem – Berlin 1951
• 1951 – Nagroda Państwowa II stopnia za obraz Na etapie – Dzierżyński na zesłaniu (Dzierżyński w drodze na zesłanie)
• 1952 – III nagroda w dziale malarstwa na III Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki, Zachęta, Warszawa, za obraz Kamieniarze
• 1955 – Nagroda Państwowa II stopnia za cykl rysunków z Wietnamu
• 1959 – Nagroda im. Ciccillo Matarazzo na Biennale w São Paulo za obraz Stok
• 1966 – Nagroda im. Johanna Gotfrieda Herdera przyznana przez Uniwersytet Wiedeński
• 1967 – Nagroda Polskiego Radia i Telewizji za osiągnięcia w dziedzinie scenografii
• 1971 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za szczególne osiągnięcia w dziedzinie organizacji procesu dydaktycznego

Medale i odznaczenia

• 1952 – Złoty Krzyż Zasługi
• 1954 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• 1955 – Order Sztandaru Pracy II klasy
• 1958 – Order Pracy I klasy Wietnamskiej Republiki Ludowej

Źródła

Archiwum Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku.

Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Plastycznych w Gdańsku 1945-1965, red. J. Wnukowa, Gdańsk 1965.

Ignacy Witz, Plastycy Wybrzeża, Gdańsk 1969.

Aleksander Kobzdej 1920-1972 (wystawa w 20-lecie śmierci), red. J. Gola, Warszawa 1992.

Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku 1945-2005. Tradycja i współczesność, [układ merytoryczny katalogu W. Zmorzyński], Gdańsk 2005.

Aleksander Kobzdej, [katalog wystawy], red. K. Czartoryska, P. Rogacz, gaga galeria, Warszawa 2006.

Wydział malarstwa i grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, red. red. T. Miszkin, J. Ostrogórski, M. Olszewski, Gdańsk 2007.

Aleksander Kobzdej, [katalog wystawy], red. K. Czartoryska, P. Rogacz, Ga Ga Galeria, Warszawa 2008.

Szczypior, KOBZDEJ ALEKSANDER, malarz, grafik, scenograf, „Gedanopedia”: https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=KOBZDEJ_ALEKSANDER,_malarz,_grafik,_scenograf [dostęp: 09.10.2025]

[1] Taką chronologię podaje artysta w Życiorysie z 1946 r. przechowywanym w Archiwum ASP. W Życiorysie z 1950 r., również w Archiwum ASP, podaje: „Z początkiem roku 1944 zostałem po zlikwidowaniu szkoły [niemieckie kursy techniczne we Lwowie] wywieziony do Niemiec na roboty.”

[2] Tak wynika z dokumentów w Archiwum ASP.

[3] Tak wynika z dokumentów w Archiwum ASP.

[4] Tak wynika z dokumentów w Archiwum ASP.

Oprac. Monika Jankiewicz-Brzostowska