Wernisaż: 12.09.2025, godz. 18.00
Wystawa czynna (oprócz poniedziałków): 12.09-19.10.2025, w godz. 12.00-18.00 
Finisaż: 19.10.2025, godz. 18.00
Miejsce: Zbrojownia Sztuki, Targ Węglowy 6, Gdańsk
Kuratorzy: Grzegorz Klaman, Robert Kaja
Współpraca: Roman Nieczyporowski
Organizacja: Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, Gdańska Galeria Miejska 

Konferencja Sztuka w przestrzeni publicznej: pamięć kolektywna – pamięć indywidualna 
19.10.2025 | Muzeum II Wojny Światowej
Organizatorzy: Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, Muzeum II Wojny Światowej 
Przewodniczący konferencji: Łukasz Guzek i Roman Nieczyporowski

W wystawie udział biorą:

Anna Baumgart
Ania Biczysko
Katarzyna Jóźwiak-Moskal
Robert Kaja
Grzegorz Klaman
Karska & Went
Jerzy Lipczyński
Marian Molenda
Jacek Niegoda
Dorota Nieznalska
Bernard Ossowski
Ludmiła Ostrogórska
Zdzisław Pidek
Janina Rudnicka
Magdalena Schmidt-Góra
Eugeniusz Szczudło
Janusz Tkaczuk
Marek Targoński
Julita Wójcik
Monika Zadurska-Bielak
& Tomasz Bielak

Na wystawie prezentujemy wybrane prace Franciszka Duszeńki oraz prace wybranych uczennic i uczniów z pracowni Profesora, zarówno tych którzy w jakimś stopniu kontynuują i rozwijają wątki zbieżne z jego twórczością (w szczególności te związane z definiowaniem i transformowaniem przestrzeni publicznej w kontekście pamięci), jak i tych, których osobowości dopełniają różnorodne i bogate spektrum oddziaływania prowadzonej przez niego pracowni.

Przestrzeń publiczna to płynny obszar obecności sztuki podlegający nieustannej redefinicji. Nasze spojrzenie jest trajektorią przecinającą zarówno czas powojenny, w tym okres aktywności twórczej  Duszeńki, jak i wektor skierowany w przyszłość poprzez wybrane działania jego uczniów. Wystawa jest próbą dokonania syntezy kluczowych aspektów praktyki artystycznej Duszeńki w przestrzeni publicznej. Należy podkreślić pionierski charakter założenia przestrzennego w Treblince (koncepcja: 1953-1954, realizacja: 1964 r.)  który ukształtował się w czasie, w którym w  całej Europie toczyły się gorące dyskusje poświęcone formom upamiętniania Holocaustu i ofiar II wojny światowej. . Wzmożona debata o niewystarczalności i wyczerpaniu formy pomnikowej (czy jeszcze jest możliwa sztuka po Holokauście? Theodor W. Adorno) musiała towarzyszyć również Duszeńce w sposobie spojrzenia na miejsce Zagłady. Czyli tam gdzie „zamierają wszystkie słowa i zawodzą wszystkie kategorie – tam gdzie wszystkie tezy , dające się podważyć bądź nie, przestają cokolwiek znaczyć – stamtąd może wyłonić się obraz” /G. DidiHuberman/. Nie mam na myśli obrazu formy fetyszyzującej śmierć i cierpienie ale wyłonienie się obrazu – przestrzeni  rozdarcia, pomiędzy spojrzeniem nicości na nas a otwarciem przestrzeni zaprzeczającej nicości. /M. Blanchot/

Aranżacja przestrzeni obozu w Treblince to niewykonalny wysiłek pokazania tego czego pokazać się nie da, bo nie istnieje obraz całości, wysiłek autora to pogodzenie wykluczających się aspektów: czasów przeszłego i teraźniejszego, przestrzeni po i przestrzeni zdekomponowanej, od patrzenia miejsca po spojrzenie patrzącego na to miejsce. Aspekty te zdają się być ciągle aktualnym kluczem do rozumienia sztuki upamiętniającej w przestrzeni publicznej. Stają się przydatne w zrozumieniu monumentalnych założeń Zdzisława Pidka w Bełżcu i Katyniu, i nie wyczerpują się w interpretacji BRAM w Stoczni Gdańskiej autorstwa Grzegorza Klamana.

Wystawa zwraca uwagę na fakt, iż datowana na przełom 1953 i 1954 r. koncepcja upamiętnienia Franciszka Duszeńki i Adama Haupta była pierwszą realizacją idei „antypomnika”, która zapoczątkowała przemiany w systemie myślenia o upamiętnieniach Zagłady, dzięki czemu utorowała drogę Oskarowi Hansenowi i Jerzemu Jarnuszkiewiczowi z zespołem, w ich pracach nad projektem zaproponowanym dla obozu Birkenau, dla tzw.,  Pomnika drogi, którego pierwsze szkice koncepcyjne datowane są na rok 1958 /J. Kozakiewicz/. Analiza porównawcza każe przyjąć, że zrealizowany dla Treblinki projekt jest tym pionierskim, który zadziałał podskórnie inspirująco w dominującej w owym czasie debacie.

Interesujący wydaje się proces formowania przestrzeni przez Duszeńkę poprzez obecność w miejscu, poprzez tak podkreślany przez krytyków sztuki /P. Piotrowski/ innowacyjny i konceptualny charakter przestrzeni wyzbyty nadmiernej narracyjności i figuratywności, przypisywany paralelnie  projektowi dla Birkenau. Przestrzeń projektu w Treblince nie tyle jest przestrzenią doświadczenia wspólnego w polu pamięci, co przestrzenią doświadczenia rozdzierającego, które powoduje wstrząs.
Ta odkrywcza intuicja Duszeńki jest motywem przewodnim naszej wystawy – z racji jej ciężaru wartym podkreślenia i uwypuklenia, ponieważ idea „antypomnika” otworzyła możliwość reinterpretacji i demontażu konwencjonalnej definicji  rzeźby jako nieadekwatnej i nie wystarczającej wobec wyzwań związanych nie tylko z formami upamiętniania ale z funkcją i złożonością przestrzeni publicznych w ogóle.

Grzegorz Klaman

Na wystawie prezentowany jest film :

Treblinka – miejsce pamięci 

Wideo, długość - 6 min

Reżyseria

VAHRAM MKHITARYAN

Zdjęcia 

SŁAWOMIR WITEK

BARTOSZ ŻUKOWSKI

Zdjęcia lotnicze 

VAHRAM MKHITARYAN

Montaż i kolor grading 

SŁAWOMIR WITEK

Muzyka 

MARCIN ZIELIŃSKI

Produkcja 

MIĘDZYKIERUNKOWA KATEDRA MAŁYCH FORM FILMOWYCH I WIDEO 

WYDZIAŁ RZEŹBY I INTERMEDIÓW ASP W GDAŃSKU

Facebook -> przejdź do strony z wydarzeniem